Orteza zamiast gipsu – kiedy można z niej skorzystać?

Orteza zamiast gipsu – but ortopedyczny na stopie pacjenta

Jeszcze kilkanaście lat temu niemal każde złamanie czy poważniejsze skręcenie kończyło się kilkoma tygodniami w gipsie. Dziś coraz częściej lekarze proponują lżejsze i wygodniejsze rozwiązanie. Sprawdź, przy jakich urazach orteza może zastąpić klasyczny opatrunek, jakie ma zalety i ograniczenia oraz jak dobrać ją do stopy, ręki albo kolana.

Czym orteza różni się od opatrunku gipsowego?

Gips po założeniu twardnieje i zostaje na kończynie aż do zdjęcia w gabinecie. Nie da się go poluzować, gdy noga puchnie, ani zdjąć, żeby umyć skórę. Orteza zamiast gipsu to sztywna lub półsztywna konstrukcja z tworzywa, pianki i rzepów, którą można regulować i zakładać ponownie. Stabilizuje staw lub kość w ustalonej pozycji, a jednocześnie pozwala kontrolować obrzęk i stan skóry. Jeśli chcesz dokładniej poznać różnicę między urządzeniem, które wspiera kończynę, a takim, które ją zastępuje, przeczytaj nasz wpis – proteza a orteza.

Przy jakich urazach gips nie jest konieczny?

Orteza sprawdza się przede wszystkim przy urazach stabilnych, czyli takich, w których odłamy kostne się nie przemieściły, a więzadła lub ścięgna nie wymagają sztywnego unieruchomienia bez przerwy. Najczęściej dotyczy to skręceń stawu skokowego, części złamań w obrębie kostek i śródstopia, uszkodzeń więzadeł kolana oraz drobnych złamań nadgarstka u dzieci. Ortezę stosuje się też po operacjach, gdy staw ma pracować w ściśle określonym zakresie ruchu.

Są jednak sytuacje, w których gips pozostaje lepszym wyborem. Przy złamaniach z przemieszczeniem, niestabilnych lub wieloodłamowych kończyna musi być unieruchomiona tak, by pacjent nie mógł jej przypadkowo poruszyć. Gips bywa też bezpieczniejszy u osób, które mogłyby zdejmować ortezę wbrew zaleceniom. Dlatego o rodzaju unieruchomienia zawsze decyduje ortopeda po badaniu i zdjęciu RTG.

Orteza zamiast gipsu na stopę i staw skokowy

Najczęściej stosowana orteza na stopę zamiast gipsu to but ortopedyczny, nazywany walkerem. Ma sztywną podeszwę, regulowane szyny boczne i system zapięć, a w niektórych modelach także pompowane komory, które dociskają goleń. W walkerze można stopniowo obciążać nogę, jeśli pozwoli na to lekarz, co przyspiesza powrót do chodzenia. Przy lżejszych skręceniach wystarcza krótszy stabilizator stawu skokowego, który ogranicza ruchy na boki, ale nie blokuje całej stopy.

Warto odróżnić ortezę pourazową od zaopatrzenia stosowanego przy problemach neurologicznych. Gdy stopa opada z powodu uszkodzenia nerwu strzałkowego lub udaru, nie chodzi o zrost kości, tylko o podtrzymanie stopy w trakcie chodu. Takie rozwiązania opisujemy w artykule Ortezy na opadającą stopę.

Orteza zamiast gipsu na rękę

Orteza zamiast gipsu na rękę ma zwykle formę sztywnej szyny na nadgarstek i przedramię, czasem z dodatkowym ujęciem kciuka. Stosuje się ją przy skręceniach nadgarstka, stabilnych złamaniach kości promieniowej oraz u dzieci przy złamaniach podokostnowych, które goją się szybko i bez przemieszczenia. Ręka w ortezie jest lżejsza niż w gipsie, a ortezę można zdjąć do mycia, jeśli lekarz na to pozwoli. Przy złamaniach kości łódeczkowatej czy przemieszczeniach w obrębie nadgarstka lekarze nadal częściej wybierają klasyczny opatrunek.

Orteza zamiast gipsu na kolano

Orteza zamiast gipsu na kolano to najczęściej stabilizator z zawiasami, w którym można ustawić zakres zgięcia i wyprostu. Zastępuje dawny tutor gipsowy po urazach więzadeł, uszkodzeniach łąkotek i po zabiegach artroskopowych. Dzięki regulacji fizjoterapeuta może stopniowo zwiększać ruchomość stawu, co ogranicza sztywność i zanik mięśni uda. U pacjentów z osłabioną kontrolą ruchu po chorobach neurologicznych stosuje się też rozwiązania aktywne, takie jak Orteza elektroniczna, która wspiera ruch zamiast go blokować.

Jaka orteza zamiast gipsu będzie odpowiednia?

Pytanie, jaka orteza zamiast gipsu sprawdzi się najlepiej, zależy przede wszystkim od rodzaju urazu, a dopiero potem od wygody. Orteza musi przylegać do kończyny, ale nie uciskać, dlatego rozmiar dobiera się według obwodu lub długości z tabeli producenta. Zapięcia na rzepy i pompowane wkładki pozwalają dopasować ją, gdy obrzęk rośnie lub maleje. W ortezach kolana i stawu skokowego przydaje się możliwość blokowania i stopniowego zwalniania ruchu, a oddychająca wyściółka zmniejsza ryzyko otarć przy noszeniu przez kilka tygodni.

Ortezę najlepiej dobierać z lekarzem lub w sklepie medycznym, gdzie pracownik pomoże ją przymierzyć i ustawić.

Podsumowanie

Orteza zamiast gipsu to dobre rozwiązanie przy stabilnych urazach stopy, ręki i kolana oraz po części zabiegów ortopedycznych. Jest lżejsza, pozwala kontrolować obrzęk i ułatwia rehabilitację, ale nie zastąpi gipsu przy złamaniach z przemieszczeniem. Ortezy to tylko część zaopatrzenia ortopedycznego, a przy trwałej utracie kończyny pomocne są protezy kończyn dopasowane do potrzeb pacjenta.

Read Next
proteza sportowa

Jak wygląda proteza sportowa i czym się wyróżnia?

Proteza sportowa to zaawansowane rozwiązanie stworzone z myślą o intensywnej aktywności fizycznej po amputacji. W dalszej części wyjaśniamy, czym różni się od wariantów codziennych, jak przebiega jej dopasowanie oraz jakie realne korzyści może przynieść osobom chcącym wrócić do ruchu i sportu.