Płaskostopie u dzieci – kiedy się martwić i jak leczyć?

Płaskostopie u dzieci – ortopeda bada stopę chłopca

Wielu rodziców zauważa, że stopa ich kilkulatka całą powierzchnią dotyka podłogi, i od razu zaczyna szukać wkładek albo specjalnych butów. Tymczasem w większości przypadków to naturalny etap rozwoju, który mija bez leczenia. Podpowiadamy, jak odróżnić fizjologię od wady, do kogo się zgłosić i co realnie pomaga.

Dlaczego stopa małego dziecka wygląda na płaską?

U niemowląt i przedszkolaków łuk podłużny stopy jest jeszcze niewidoczny. Wypełnia go poduszeczka tłuszczowa, a więzadła są na tyle wiotkie, że pod ciężarem ciała stopa się spłaszcza. Łuk kształtuje się stopniowo, zwykle do 6.–8. roku życia, wraz z rozwojem mięśni i nabieraniem wprawy w chodzeniu. Dlatego płaskostopie u dzieci w wieku przedszkolnym najczęściej nie jest chorobą, tylko etapem, przez który przechodzi większość maluchów.

Niepokój powinna budzić dopiero sytuacja, w której łuk nie pojawia się mimo upływu lat, stopa jest sztywna albo dziecko zaczyna się skarżyć na ból. Wtedy mówimy o płaskostopiu, które warto skonsultować ze specjalistą.

Płaskostopie u dzieci – jak rozpoznać, że to wada?

Najprostszy domowy test polega na poproszeniu dziecka, by stanęło na palcach. Jeśli w tej pozycji łuk się pojawia, a pięta ustawia się prosto, mamy do czynienia z płaskostopiem elastycznym, które zwykle nie wymaga leczenia. Gdy stopa pozostaje płaska także na palcach, może to oznaczać płaskostopie sztywne, które trzeba zdiagnozować.

Oprócz testu na palcach obserwuj też sygnały, które pojawiają się na co dzień. Dziecko szybko się męczy podczas spacerów i prosi o noszenie albo skarży się na ból stóp, łydek lub kolan, zwłaszcza wieczorem. Gdy patrzysz na stopy od tyłu, pięty wyraźnie uciekają na zewnątrz. Niepokojące są też buty ścierające się nierówno po wewnętrznej stronie oraz wyraźna różnica w wyglądzie obu stóp.

Płaskostopie u dzieci – do jakiego lekarza?

Pierwszym krokiem może być wizyta u pediatry, który oceni stopy podczas bilansu i w razie potrzeby wystawi skierowanie. Z wadą stóp najlepiej trafić do ortopedy dziecięcego, który zbada stopy w ruchu i w obciążeniu, a w razie wątpliwości zleci badanie na podoskopie lub zdjęcie RTG. Przy płaskostopiu elastycznym ortopeda często kieruje dalej do fizjoterapeuty, który ułoży plan ćwiczeń.

Jak leczyć płaskostopie u dzieci?

Jak leczyć płaskostopie u dzieci, zależy od typu wady i od tego, czy daje objawy. Przy płaskostopiu elastycznym bez dolegliwości lekarze najczęściej zalecają obserwację, aktywność fizyczną i chodzenie boso po nierównym podłożu, takim jak trawa czy piasek. To najlepszy trening dla mięśni, które podtrzymują łuk.

Gdy dziecko odczuwa ból lub szybko się męczy, ortopeda może zalecić wkładki ortopedyczne. Nie wymodelują one łuku na stałe, ale zmniejszają przeciążenia i poprawiają komfort chodzenia. Leczenie operacyjne rozważa się rzadko, głównie przy płaskostopiu sztywnym albo gdy mimo ćwiczeń dolegliwości utrzymują się u starszego dziecka. Płaskostopie u dzieci – jak leczyć je bez zabiegu? W większości przypadków wystarczą ruch i cierpliwość.

Ćwiczenia na płaskostopie u dzieci

Ćwiczenia na płaskostopie u dzieci najlepiej przemycić do zabawy, bo wtedy maluch wykonuje je chętnie i regularnie. Wystarczy kilkanaście minut dziennie: podnoszenie palcami stóp chusteczki, klocków lub woreczków, chodzenie na palcach, na piętach i na zewnętrznych krawędziach stóp oraz turlanie stopą piłeczki z wypustkami. Dzieci lubią też „gąsienicę”, czyli przesuwanie stopy do przodu samym zginaniem palców, i chodzenie boso po kocu z różnymi fakturami, np. z guzikami, ryżem czy kamykami.

Ćwiczenia wzmacniają mięśnie podtrzymujące łuk i poprawiają czucie stopy. Przy wadzie sztywnej lub bolesnej zestaw ćwiczeń powinien dobrać fizjoterapeuta.

Inne problemy ze stopą u dzieci

Płaskostopie to najczęstsza, ale nie jedyna przyczyna wizyt dzieci u ortopedy. Zdarzają się też wady wrodzone lub urazy, po których brakuje części stopy. W takich sytuacjach rehabilitacja to za mało i potrzebne jest zaopatrzenie, które przywróci podparcie i ułatwi chodzenie, np. Proteza uzupełniająca stopę dobrana przez specjalistę.

Podsumowanie

Płaskostopie u dzieci do 6.–8. roku życia zwykle jest naturalnym etapem rozwoju, a łuk pojawia się sam. Warto jednak reagować, gdy stopa jest sztywna, dziecko odczuwa ból albo wada nie mija z wiekiem. Najwięcej dają ruch, chodzenie boso i ćwiczenia w formie zabawy, a wkładki i zabiegi są potrzebne tylko w wybranych przypadkach. Jeśli problem dotyczy nie wady, lecz braku części kończyny, pomocne mogą być protezy kończyn dopasowane do wieku i potrzeb pacjenta.

Read Next